Zelfbeschadiging bij jongeren: wat zien we over het hoofd?

Zelfbeschadiging is een groeiend probleem onder jongeren, maar krijgt nog te weinig aandacht. Wat het extra moeilijk maakt: er is vaak weinig begrip of medeleven voor deze groep tieners, waardoor ze zich nog eenzamer en onbegrepen kunnen voelen.

Ik kijk in dit artikel vanuit twee lenzen tegelijk: de moderne kennis over het zenuwstelsel en hormonen, en de vijfduizend jaar oude kijk van de Chinese geneeskunde. Voor mij zijn dat nooit twee aparte verhalen geweest, hoe wantrouwend de wetenschap en de kruidenkast elkaar soms ook aankijken. Onderaan dit artikel vind je concrete tips voor ouders en voor professionals. Wil je meteen naar het praktische deel springen? Prima, maar lees eerst even mee waarom die tips eigenlijk werken, anders wordt het een lijstje zonder fundament.

Exacte cijfers over hoeveel jongeren zichzelf beschadigen, ontbreken. Geschat wordt dat ongeveer 15 procent van de adolescenten zichzelf ooit heeft beschadigd. In Nederland waren er in 2021 maar liefst 15.900 bezoeken aan de spoedeisende hulp als gevolg van zelfbeschadiging. (bron)

Zelfbeschadiging betekent dat iemand bewust het eigen lichaam verwondt, bijvoorbeeld door te snijden, krassen, met het hoofd te bonken, haren uit te trekken, giftige stoffen in te slikken of zichzelf te branden, zonder dat er noodzakelijk sprake is van de intentie om zichzelf te doden. Ook bij eetstoornissen kan gedrag een manier worden om controle te ervaren of met emotionele pijn om te gaan. Een eetstoornis is niet automatisch hetzelfde als zelfbeschadiging, maar de onderliggende mechanismen vertonen soms overeenkomsten.

Meisjes en jongens die zichzelf pijn doen, worden vaak gezien als 'onstabiel' of 'niet in orde'. Ze passen volgens anderen niet in het plaatje van de 'normale' jeugd en raken hierdoor soms nog verder verwikkeld in schaamte en onzekerheid. Maar achter deze zichtbare of onzichtbare pijn schuilt een lief, talentvol, intelligent en gevoelig persoon.

Wat zie ik in de praktijk

Het gaat vaak om neurodiverse en hoogsensitieve kinderen. Neurodivers verwijst naar mensen die een andere, maar niet minder waardevolle manier van denken, voelen en informatie verwerken hebben. Om even uit de labels te blijven, waar het op neerkomt: gewoon slimme, bewuste kinderen met een fijnere antenne.

Om zelfbeschadiging alleen af te schilderen als een psychische stoornis vind ik te kort door de bocht. Eerst onderzoeken wat er werkelijk speelt, dan pas conclusies trekken. Dat kost helaas meer tijd dan een vinkje op een formulier, maar het levert wel iets op dat klopt.

In de Chinese geneeskunde kennen we het begrip Shen: het bewustzijn, de geest, gehuisvest in het Hart. Bij hoog bewuste kinderen is die Shen minder afgeschermd. Ze voelen sfeer, spanning en onuitgesproken emoties in huis of klas alsof het hun eigen emoties zijn.

Wat ligt er aan de basis van zelfbeschadiging?

Elk kind is anders en zal zich dan ook op een andere manier uiten. De één doet het om controle te behouden over sterke emoties, de ander om zichzelf te straffen. Waar het ene kind gehoord wil worden door er online, vooral op TikTok, over te delen of te ventileren, zal het andere er alles aan doen om het verborgen te houden.

Kenmerkend is vaak dat deze jongeren enorm kritisch zijn op zichzelf en streven naar perfectie. Ze stellen onrealistisch hoge eisen aan zichzelf en worstelen regelmatig met een laag zelfbeeld. Grappig genoeg juichen we die drang naar perfectie meestal toe, zolang de cijferlijst er goed uitziet. Pas als het misgaat, vragen we ons ineens af sinds wanneer dat eigenlijk speelde.

Kinderen nemen in sommige gevallen pijn of patronen van hun ouders over, of er ontstaan trauma's door seksueel misbruik, heftige scheidingen, geweld, verwaarlozing, pesten, vervelende ervaringen met leraren of het opgroeien in een oorlogsgebied.

Soms ligt er een andere oorzaak onder waardoor het zenuwstelsel voortdurend gevaar blijft registreren. Het lichaam blijft dan hangen in vechten, vluchten of bevriezen en krijgt nauwelijks de kans om echt te herstellen. Vanuit de Chinese geneeskunde bekeken: bevriezen hoort bij het Water-element en het orgaan Nieren, waar ook de emotie angst huist. Vechten en vluchten horen bij het Hout-element en de Lever, verantwoordelijk voor de soepele doorstroming van Qi (levensenergie) en emoties. Loopt die doorstroming vast, dan spreken we van Lever Qi stagnatie. Dat voelt van binnen precies zoals het klinkt: opgesloten, met de deur op slot en de sleutel kwijt.

Wanneer acute stress chronisch wordt, raakt steeds meer uit balans. De darmflora zal veranderen, met invloed op hormonen, neurotransmitters en daardoor op de communicatie tussen darmen en hersenen. Dat is het domein van de Milt, het orgaan dat voeding omzet in bruikbare Qi en Bloed. Een Milt die chronisch overbelast is door piekeren en stress levert minder brandstof aan het hele systeem, en dat voel je terug in vermoeidheid, concentratie en stemming. Vooral gevoelige en neurodiverse kinderen lopen hier sneller op vast. Als het lichaam langdurig in alarm blijft, kunnen gedachten donkerder worden en gevoelens van angst, hopeloosheid en onrust steeds meer ruimte innemen.

Early Life Stress (ELS)

Stressvolle of traumatische ervaringen in de vroege levensjaren, vaak in de periode van de zwangerschap tot de vroege kindertijd van ongeveer 0 tot 7 jaar, worden ook wel Early Life Stress genoemd. Voor wie bekend is met PRI, Past Reality Integration, is hier duidelijke overlap te zien. Ook binnen PRI wordt gekeken naar oude pijn en beschermingsmechanismen die vroeg in het leven ontstaan en later door bepaalde situaties opnieuw kunnen worden geactiveerd. De systemen gebruiken een andere taal, maar raken elkaar in de kern.

Dat geldt ook voor de Chinese geneeskunde. Wij kennen het begrip Jing: de essentie die je meekrijgt bij de conceptie en die verder wordt opgebouwd in de eerste levensjaren. Jing is je constitutionele kapitaal, de diepste laag van je vitaliteit. Een kind dat in die gevoelige periode langdurig wordt blootgesteld aan stress, teert al vroeg in op dat kapitaal. We praten graag over 'aangeboren temperament' aan de verjaardagstafel, maar zodra iemand het over Jing heeft, kijkt de helft van de tafel je aan alsof je net een kaars hebt aangestoken voor een geest. Terwijl het precies hetzelfde principe is, alleen met een andere naam.

Deze vroege levensfase is belangrijk voor de ontwikkeling van de hersenen, het immuunsysteem en het stressresponssysteem van een kind. Er is niets mis met het kind. Het kind reageert op wat het lichaam, het brein en het zenuwstelsel hebben geleerd om te doen in situaties die als onveilig werden ervaren.

In de meeste gevallen lijkt een kind ook pijn van één of beide ouders te weerspiegelen. In TCM zie je dat letterlijk terug: de Jing van het kind is voor een deel de Jing van de ouders, doorgegeven bij de conceptie. Onverwerkte pijn van een ouder is dus niet alleen een sfeer waarin een kind opgroeit, het kan ook al meekomen in de constitutie zelf. Wanneer ouders bereid zijn ook naar hun eigen patronen en pijn te kijken, kan dit veel veranderen in een gezin, omdat een kind onderdeel is van een systeem waarin iedereen elkaar beïnvloedt.

Het kan eenvoudiger beginnen dan we denken

Soms zoeken we naar ingewikkelde verklaringen, terwijl de eerste beweging veel eenvoudiger kan zijn. Een kind voelt zich niet goed genoeg. Er ontstaat onzekerheid of een laag zelfbeeld. Het lichaam registreert steeds vaker spanning of dreiging. Adrenaline en andere stressreacties worden sneller geactiveerd. Wanneer die spanning blijft bestaan, speelt ook cortisol steeds langer een rol.

Slaap, spijsvertering, bloedsuiker, hormonen en herstel kunnen daar vervolgens op reageren. Het kind voelt zich lichamelijk en emotioneel steeds minder goed. Daardoor kan het zelfbeeld verder verslechteren. Zo ontstaat een vicieuze cirkel:

Laag zelfbeeld → spanning → stressrespons → minder herstel → lichamelijke en emotionele ontregeling → nog meer onzekerheid.

Best knus kringetje, hè. In de Chinese geneeskunde noemen we dit soort domino-effecten de verstoring van de Sheng- en Ke-cyclus, de manier waarop de vijf elementen elkaar normaal gesproken voeden en in balans houden. Wanneer één schakel te lang overbelast raakt, zoals de Lever door onderdrukte frustratie of de Milt door piekeren, trekt dat de rest van het systeem mee. Daarom is het zo belangrijk om niet alleen naar het gedrag aan de buitenkant te kijken. Wanneer we uitsluitend proberen het gedrag te stoppen, zonder te onderzoeken waarom het lichaam continu alarm slaat, missen we een belangrijk deel van het verhaal.

Alles werkt met elkaar samen

Hormonen functioneren niet als losse eilandjes. De eierstokken of testikels, bijnieren, schildklier en alvleesklier maken allemaal deel uit van één samenwerkend systeem. Langdurige stress kan hierin een soort kettingreactie veroorzaken. Wanneer het lichaam steeds opnieuw gevaar registreert, blijven stresshormonen zoals adrenaline en cortisol actief. Dat heeft niet alleen invloed op het zenuwstelsel, maar werkt ook door op slaap, bloedsuiker, spijsvertering, schildklierfunctie en geslachtshormonen.

Dit is precies wat de Chinese geneeskunde al vijfduizend jaar beschrijft met het Zang-Fu model: organen bestaan nooit op zichzelf, ze vormen samen één netwerk. Geen enkel orgaan runt hier een eigen eenmanszaak. Het ene systeem raakt belast, het volgende moet harder werken, en voor je het weet ontstaat er een domino-effect. Dat roept vooral de vraag op: waar komt al die chronische stress eigenlijk vandaan?

Hoe kunnen deze systemen uit balans raken?

Stressfactoren komen uit meerdere hoeken. Trauma en onverwerkte emoties spelen een belangrijke rol, maar er zijn meer factoren die het zenuwstelsel, de hormonen en uiteindelijk het hele systeem uit balans kunnen brengen. Uiteindelijk gaat dit ook over zelfzorg: leren voelen wat je lichaam nodig heeft en daar op tijd naar handelen. En laten we eerlijk zijn, hoeveel ouders kunnen dat zelf eigenlijk goed?

1. Druk van buitenaf:

Niet alle stress ontstaat thuis of door trauma. Een groot deel komt ook uit de wereld om ons heen. School, werk, sociale verwachtingen en sociale media zijn allemaal sterk gericht op presteren, vergelijken en voortdurend ‘aan’ staan. Jongeren krijgen weinig ruimte om zich te vervelen, te vertragen of gewoon even niets te hoeven. Er is altijd iets dat aandacht vraagt: cijfers, berichten, deadlines, groepsdruk, online zichtbaarheid of de angst om iets te missen. Wanneer dat dag in dag uit doorgaat, kan het lichaam steeds minder makkelijk terugschakelen naar rust. En juist daar begint voor veel jongeren de overbelasting.

2. Medicatiegebruik:

Medicatie heeft invloed op hormonen en neurotransmitters en kan daarmee ook andere processen in het lichaam beïnvloeden. In acute situaties kan medicatie heel waardevol zijn, maar het is belangrijk om altijd breder te blijven kijken.

Let op: overleg altijd met de behandelend arts wanneer jouw kind wil stoppen met medicatie. Stop nooit abrupt met voorgeschreven medicatie.

3. Onvoldoende beweging en zonlicht:

Ons lichaam is gemaakt om te bewegen en buiten te zijn. Toch brengen veel jongeren een groot deel van de dag binnen en achter een scherm door. Beweging, daglicht en frisse lucht voeden de Yang Qi, de actieve, warme energie die overdag hoort te stromen, en ondersteunen zo het natuurlijke dag- en nachtritme. En dat betekent niet dat je jezelf van top tot teen met een dikke laag SPF 50 moet insmeren zodra er een zonnestraal wordt gesignaleerd. Lees voor de grap eens wat er allemaal in sommige producten zit, best veel voor een lichaam om iedere dag te verwerken, als je het mij vraagt. Maar dat is stof voor een ander artikel.

4. Voedingskwaliteit:

Voedingstekorten ontstaan niet alleen door stress of een verminderde opname, ook de kwaliteit van wat we dagelijks eten speelt mee. In mijn boek Ongekend Vrij schrijf ik hier uitgebreid over. Loop eens door een gemiddelde supermarkt en kijk hoeveel producten vooral bestaan uit suiker, geraffineerde ingrediënten en sterk bewerkte grondstoffen. In TCM-termen belast dat direct de Milt (spijsvertering), het orgaan dat voeding omzet in Qi en Bloed, en een uitgeputte Milt heeft simpelweg minder te verdelen.

Tijdens een gesprek met een diëtiste in het ETZ Elisabeth ziekenhuis kwam bijvoorbeeld het voedingsadvies voor patiënten ter sprake. Het menu werd in de behandelkamer door artsen zelfs omschreven als 'medicijnvoeding'. Ik was daar niet bepaald van onder de indruk, tenzij het medicijn in kwestie suiker heet. Wat mij vooral opviel, was de hoeveelheid suikerrijke en sterk bewerkte producten, terwijl juist darmgezondheid voor mij een belangrijk onderdeel is van herstel. Dit is geen voeding, dit is een goedbedoeld ongeluk op een dienblad.

5. Slaapkwaliteit:

Slaap is geen luxe. Tijdens de nacht krijgt het lichaam de gelegenheid om te herstellen en te reguleren. In TCM trekt het Bloed zich 's nachts terug in de Lever, waar de Hun, de ethereal soul die verbonden is met dromen en richtinggevoel, tot rust kan komen. Laat naar bed gaan na 23:00 uur, gamen, eindeloos scrollen en voortdurend prikkels ontvangen verstoren dat proces. Een lichaam dat overdag al op scherp staat, heeft juist 's nachts rust nodig, niet nog een potje op de telefoon 'om even af te schakelen'.

6. De drie R's:

Rust, ritme en regelmaat ontbreken bij veel mensen steeds meer in het dagelijks leven. We eten op wisselende tijden, slapen onregelmatig, staan voortdurend "aan" en vullen bijna ieder stil moment met een scherm. Ons systeem krijgt daardoor weinig herkenbare momenten waarop het werkelijk kan terugschakelen.

7. Ademhaling en onze leefomgeving:

Chronische stress verandert vaak ongemerkt onze ademhaling. We gaan hoger, sneller en oppervlakkiger ademen. De Long is in TCM het orgaan van de ademhaling en van de Po, de corporeal soul die verbonden is met de huid en met de grens tussen binnen en buiten. Oppervlakkige ademhaling houdt Long Qi ingehouden, en dat raakt aan onverwerkt verdriet net zo goed als aan zuurstof. Onze snelle wereld geeft nauwelijks ruimte om letterlijk op adem te komen, en ook de kwaliteit van de lucht die we inademen en het water dat we drinken staat steeds vaker ter discussie.

Deze lijst kan nog veel langer worden, en dat is eigenlijk precies het punt. Dit is de wereld waarin we nu leven. We kunnen niet iedere prikkel uit onze omgeving verwijderen. Waar we wél invloed op hebben, is de vraag: hoe helpen we ons lichaam en zenuwstelsel om zich te reguleren tussen al die prikkels van buitenaf?

Zijn we niet te snel gaan denken in labels?

Ook binnen de psychiatrie groeit de kritiek op het idee dat een DSM-classificatie het volledige verhaal van iemand vertelt. Psychiater en hoogleraar Jim van Os pleit zelfs voor het loslaten van de DSM als centraal uitgangspunt. Volgens hem lopen psychiatrische categorieën sterk in elkaar over en vertelt een label onvoldoende over wat er daadwerkelijk met iemand aan de hand is. Hij kijkt liever naar het individuele lijden, de context, gevoeligheden, talenten en naar wat iemand nodig heeft om zijn of haar leven opnieuw vorm te geven. Van Os schreef al in 2014 De DSM-5 voorbij en sprak in november 2025 uitgebreid over zijn visie op psychiatrie, trauma en psychisch lijden. Beluister Jim van Os bij NRC Audio.

De Chinese geneeskunde werkt al vijfduizend jaar volgens hetzelfde principe, alleen noemen wij het Bian Zheng, patroononderscheiding in plaats van diagnose stellen. We vragen niet welk label bij dit kind hoort, maar welk patroon van disharmonie er speelt: is de Lever gestagneerd, is de Milt uitgeput, is de Nieren-Jing ondermijnd? Dat patroon verandert per kind en zelfs per moment, en dat is precies waarom een vast label zo weinig recht doet aan wat er werkelijk gebeurt. Een label kun je uitdelen na vijf minuten intake. Een patroon ontrafelen kost tijd, en tijd is nou net waar niemand in dit systeem op zit te wachten. Een classificatie kan houvast geven, maar een diagnose vertelt nog niet wat een kind heeft meegemaakt, wanneer het zenuwstelsel alarm is gaan slaan, wat een kind thuis of op school ervaart, en vooral: wat het nodig heeft om zich weer veilig te voelen.

Signalen die we niet mogen missen

Zelfbeschadiging ontstaat meestal niet 'opeens'. Er gaat vaak een langer proces aan vooraf. Wanneer we ons hier als ouders of zorgprofessionals niet bewust van zijn, kunnen we belangrijke signalen missen. Het begint misschien met angst die zich uit in paniekaanvallen. Een kind kan zich langzaam terugtrekken, meer tijd alleen doorbrengen op zijn of haar kamer, minder praten en een steeds kleiner sociaal leven krijgen. In TCM-taal is dat vaak Lever Qi dat vastloopt: geen uitweg meer voor emotie, dus trekt het naar binnen.

Op school gaat het misschien minder goed. Het kind krijgt te horen dat het onvoldoende presteert, terwijl er vanbinnen iets heel anders gebeurt. Als een kind in de klas zit en nauwelijks reageert of voor zich uit lijkt te staren, kan het zich in een freeze-reactie bevinden. Dat hoort, zoals eerder genoemd, bij het Water-element en de Nieren: het zenuwstelsel blokkeert als reactie op wat het als dreigend ervaart.

Een ander belangrijk signaal is wanneer een kind lichaamsdelen voortdurend bedekt, ook bij warm weer. Denk aan lange mouwen of opvallende kledingkeuzes die mogelijk gebruikt worden om wondjes te verbergen. Ook extreem heftige reacties op veranderingen, waarbij een kind volledig overspoeld raakt door emoties, verdienen aandacht.

Wanneer een jongere aangeeft niet meer te willen leven, is echt luisteren vaak helender dan nog een label toevoegen en vervolgens zeggen: 'we kunnen niets voor je doen.' Neem zulke signalen altijd serieus. Bel in een acute situatie direct 113 (113 Zelfmoordpreventie), dag en nacht bereikbaar en gratis, of kijk op 113.nl.

Kijk daarnaast naar lichamelijke factoren. Zijn er tekorten? Hoe functioneren de darmen? Hoe is de slaap? Hoe verloopt de hormonale cyclus? Hoeveel stress ervaart het lichaam? Zelf werk ik graag met privélaboratoria die via bloed- of ontlastingsonderzoek aanvullende informatie kunnen geven. Hieronder eerst de 16 tips voor ouders, daarna de 8 tips voor professionals.

16 tips voor ouders

Soms kun je eindeloos praten, terwijl het lichaam nog steeds op scherp staat. Dan helpt het om niet alleen aandacht te geven aan wat er in het hoofd gebeurt, maar ook aan het zenuwstelsel.

1. Begin altijd bij jezelf: Voordat je probeert je kind te kalmeren, kijk eerst even naar jezelf. Hoe adem je? Hoe gespannen zijn je schouders? Hoe snel praat je? Kinderen pikken spanning vaak feilloos op, zelfs als jij denkt dat je acteercarrière heel geloofwaardig is. Als jij rustiger wordt, geef je het zenuwstelsel van je kind toestemming om mee te zakken.

2. Gebruik geur als rustsignaal: Lavendel is een van de bekendste etherische oliën om ontspanning te ondersteunen. Doe een paar druppels in een diffuser. Wil je het op de huid gebruiken, verdun het dan in een zachte draagolie, zoals amandel- of jojobaolie, zeker bij kinderen en een gevoelige huid. Andere fijne geuren bij onrust zijn bergamot, mandarijn of Romeinse kamille. In TCM helpen aromatische kruiden de Qi zachtjes in beweging te brengen. Geur kan een terugkerend signaal worden voor het lichaam: hier mag ik even ontspannen.

3. Let op de ademhaling: Als jij gejaagd en hoog ademt, is het voor een gespannen kind veel moeilijker om zelf tot rust te komen. Ga naast je kind zitten en vertraag bewust je eigen ademhaling. Je hoeft er niet eens iets over te zeggen. Rustig samen ademen kan soms meer doen dan nóg een gesprek. Leg twee handen op je buik en adem er samen naartoe, door je neus in en door je mond uit.

4. Naar buiten, echt naar buiten: Zonlicht, frisse lucht en contact met de natuur zijn zo simpel dat we ze bijna vergeten. Ga samen even naar buiten. Voeten op het gras als dat prettig voelt. Ga tegen een boom zitten. Wandel zonder telefoon. Kijk naar de lucht. Het lichaam heeft soms geen ingewikkelde methode nodig, maar gewoon minder prikkels en meer natuur.

5. Kruiden als ondersteuning: Blauwe lotus wordt traditioneel gebruikt vanwege de ontspannende eigenschappen en sommige volwassenen ervaren dat het helpt wanneer emoties hoog oplopen. Het brengt stresshormonen meer in balans. Gebruik kruiden bij kinderen of in combinatie met medicatie niet zomaar zonder overleg met iemand die er verstand van heeft. Blauwe lotus kun je als tinctuur of kruidenthee gebruiken.

6. Overweeg een aardingslaken: We krijgen de hele dag door prikkels binnen en technologie doet daar nog een schep bovenop. Juist 's nachts heeft het lichaam rust nodig om te herstellen, ook de darmen en het microbioom, die weer invloed hebben op hoe we ons voelen, denken en hoeveel energie we hebben. Zelf heb ik verschillende aardingslakens getest. Dit merk kwam voor mij het beste uit de test. Mijn persoonlijke ervaring is dat ik er rustiger door slaap, minder pijnklachten heb, minder gevoelig ben voor blessures, minder huidklachten ervaar en een betere stoelgang heb. Wonderolie is het niet, maar het scheelt. Dat zal voor iedereen anders zijn, dus kijk vooral wat het voor jou doet. Via deze link krijg je direct korting op je bestelling.

7. Blijf rustig: Boosheid, schreeuwen of elke andere heftige negatieve emotie kan de afstand tussen jou en je kind vergroten. Probeer vanuit kalmte te reageren, hoe moeilijk dat soms ook is. Jullie zenuwstelsels reageren op elkaars emoties en gevoelens.

8. Luister, luister en luister: Je kind heeft op dit moment geen preek nodig, maar een luisterend oor. Wat je kind het meest nodig heeft, is liefde, zachtheid en begrip. Vind je het als ouder lastig om niet meteen te reageren of merk je dat je snel gefrustreerd raakt? Onderzoek dan waar die emoties vandaan komen. Door naar je eigen reacties te kijken, maak je ruimte voor je kind om zich veilig te voelen.

9. Respecteer de grenzen en het tempo van je kind: We leven in een maatschappij waarin alles snel moet, maar niet ieder kind kan dat tempo bijhouden. Dit geldt ook voor school en sociale verwachtingen. Accepteer dat je kind een eigen route volgt. Hoe sneller jij dit accepteert, hoe meer rust er vaak komt voor je kind.

10. Laat angst en schaamte los: Kinderen zijn gevoelig en voelen jouw emoties haarfijn aan. Hoe groter jouw angst of schaamte, hoe groter de kans dat je kind zich terugtrekt. Probeer die gevoelens niet het gesprek te laten bepalen, zodat er meer ruimte ontstaat voor vertrouwen en openheid.

11. Zoek een veilige vertrouwenspersoon: Zoek iemand die je kind volledig kan vertrouwen, zoals een therapeut, mentor of coach. Kinderen die zichzelf beschadigen praten vaak niet makkelijk over hun gevoelens. Voelt het niet veilig, dan zal een kind zich minder snel openstellen. Laat je kind daarom waar mogelijk zelf kiezen wie hem of haar begeleidt.

12. Overweeg gezins- of systeemtherapie: Als je de mogelijkheid hebt om als gezin in therapie te gaan, kan dat veel opleveren. Het helpt niet alleen je kind, maar kan ook jou en je partner of ex-partner meer inzicht geven. Systeemtherapie of PRI-therapie kan veel antwoorden geven in jullie proces.

13. Laat je kind verantwoordelijkheid nemen: Uiteindelijk moet je kind leren om op eigen benen te staan en verantwoordelijkheid te nemen voor zijn of haar emoties en keuzes. Ondersteun daarin, maar probeer niet alles op te lossen. Je hoeft het pad niet voor je kind te lopen. Je kunt er wel naast blijven staan.

14. Doe samen iets leuks: Als de ruimte er is, laat je kind iets kiezen wat hij of zij leuk vindt en doe dit samen. Ga bakken, creatief bezig zijn, muziek luisteren of maken, of iets anders doen waar plezier in zit. Dat versterkt de verbinding en zorgt voor ontspanning. Bovendien ligt de focus dan heel even ergens anders.

15. Maak afspraken over telefoongebruik, gamen en slaap: Zorg voor duidelijke afspraken over telefoon, gamen en bedtijd. Bij overmatig gamen, vooral bij vechtspellen, kan het brein nauwelijks onderscheid maken tussen wat echt gebeurt en wat op het scherm gebeurt. Het lichaam reageert daarop met stresssignalen en maakt onnodig stresshormonen aan. Laat daarom ook genoeg ruimte voor rust, beweging en slaap.

16. Geef oprechte complimenten en erken inspanningen: Kinderen hebben oprechte complimenten nodig. Elke stap die ze zetten, hoe klein ook, verdient erkenning. Wat voor jou misschien iets kleins lijkt, zoals zelf brood halen bij de bakker of de vaatwasser uitruimen, kan voor je kind een enorme overwinning zijn. Wees je bewust van hun perspectief en geef ze de veren die ze verdienen. Een simpel 'ik zag dat je dat toch hebt gedaan, knap van je' kan soms meer betekenen dan een lange peptalk.

8 tips voor professionals

1. Wees authentiek, oprecht en echt: Als professional is het essentieel dat je volledig aanwezig bent en echt verbinding maakt. Geen enkel diploma, cursus of gecertificeerd workshopje helpt als je je eigen emotionele bagage niet hebt opgeruimd. Deze jongeren zijn meestal erg gevoelig en prikken dwars door je heen. Ze voelen het direct aan als er onopgeloste boosheid of andere emoties zijn. Dat kan een veilige verbinding blokkeren, en dat is zonde, want dat is juist niet de bedoeling.

2. Zorg dat je zelf in balans bent voor je een sessie start: Ben je net uit een stressvolle situatie gekomen of zit je zelf nog met spanning? Neem dan even de tijd om tot rust te komen voordat je het gesprek aangaat. Als jij onrustig bent, activeer je onbewust het zenuwstelsel van je cliënt, wat als onveilig kan aanvoelen. Begin de sessie altijd vanuit kalmte, zodat het kind zich veilig kan voelen bij jou.

3. Behandel ze als jongvolwassenen, niet als kinderen: Deze jongeren zijn vaak 'oude zielen' en hebben een diepe wijsheid. Ze houden niet van kinderachtige gesprekken of betutteling. Praat met ze op een respectvolle en gelijkwaardige manier, alsof je met een jongvolwassene spreekt. Je zult merken dat ze zich sneller begrepen voelen en meer openstaan voor een gesprek.

4. Wees empathisch, zorg goed voor jezelf en straal positiviteit uit: Ze zijn gevoelig voor echtheid en empathie. Zorg ervoor dat je er verzorgd uitziet en een positieve, open uitstraling hebt. Een vrolijke blik en een vriendelijke houding maken een groot verschil. Jij bent een spiegel voor hen. Als jij straalt, kan dat hun innerlijke wereld ook lichter maken.

5. Let op de inrichting van je praktijkruimte of lokaal: De omgeving heeft grote invloed op hoe veilig een kind zich voelt. Breng de natuur naar binnen met planten, bloemen of natuurlijke elementen zoals krachtstenen, hout en zachte texturen. Een rustgevende omgeving helpt het kind om zich meer op zijn gemak te voelen en bevordert het gevoel van veiligheid. Blijf uit de buurt van kille, zakelijke omgevingen met tl-buizen die eruitzien alsof je een boete gaat krijgen. Werk je voor de gemeente of overheid? Wees dan creatief met het team en bedenk samen een sfeervolle ruimte die warmte en veiligheid uitstraalt. Heb je geen idee hoe? Neem contact op, ik help je graag vrijblijvend verder.

6. Creëer een veilige en open sfeer: Begin het gesprek niet te zwaar, maar ook niet te oppervlakkig. Laat zien dat je geïnteresseerd bent in hen als persoon, zonder direct te focussen op hun problemen. Deze kinderen voelen zich sneller veilig bij iemand die hen ziet voor wie ze zijn, niet alleen voor hun klachten. Bouw een echte connectie op voordat je over zware onderwerpen begint.

7. Bouw langzaam vertrouwen op: Ga niet meteen diep op de pijnpunten in, maar bouw het contact rustig op. Wees geduldig en respecteer hun grenzen. Dit zijn kinderen die vaak al lang met hun emoties worstelen en het kan even duren voordat ze zich echt openstellen. Geef ze heel veel oprechte complimenten. Laat ze zien wat er wél goed gaat, hoe klein ook. Vooral die kleine stapjes zijn belangrijk, in hun hoofd is alles al zo groot en soms zelfs oneindig. Jouw erkenning kan helpen om die druk te verlichten.

8. Werk aan een opbouwende mindset: Focus op het ontwikkelen van een opbouwende mindset. Laat ze zien dat verandering en groei mogelijk zijn, stap voor stap. Help ze om hun gedachten om te buigen naar mogelijkheden en geef praktische handvatten. Richt je op kleine overwinningen en vooruitgang. Dit geeft ze vertrouwen in hun eigen kunnen en veerkracht. En ga wat leuks doen samen.

Jongeren die kampen met een psychische aandoening, zoals een persoonlijkheidsstoornis, bijvoorbeeld borderline, eetstoornis, dwangstoornis of depressie, hebben een grotere kans op zelfbeschadiging. Toch wil ik wegblijven van het gebruik van labels. Ook deze 'psychische aandoeningen' zijn vaak signalen van het lichaam die ons willen vertellen dat de Lever, Nieren en darmen dringend aandacht nodig hebben. Voordat we als ouder of zorgprofessional een label op een kind plakken, denk goed na over de impact die dit kan hebben op de rest van zijn of haar leven. Het kan zomaar zijn dat je niet het hele plaatje ziet vanuit een holistisch perspectief.

Samengevat...

Zelfbeschadiging is een complex en pijnlijk probleem, maar het begint met luisteren en begrijpen. Het gaat niet alleen om het stoppen van de symptomen, maar vooral om het herstellen van de balans: fysiek, mentaal, emotioneel én spiritueel. In de Chinese geneeskunde noemen we deze drie lagen samen de Drie Schatten, Jing, Qi en Shen: essentie, levensenergie en geest. Klinkt filosofisch, is het ook, maar het werkt net zo goed als een goed gesprek om half elf 's avonds als de rest van het huis al slaapt. Ze zijn nooit los van elkaar te behandelen, en dat is precies waarom een label alleen nooit het hele verhaal vertelt.

Jongeren die zichzelf beschadigen, doen dit niet omdat er iets mis is met hen, maar omdat ze proberen om te gaan met overweldigende emoties en pijn. Het is onze taak als ouders, professionals en als maatschappij om niet direct te oordelen, maar om te kijken naar de diepere lagen. Welke zaadjes willen we planten? Zaadjes die hen helpen bloeien en groeien, of zaadjes die hun pijn alleen maar verder versterken? Laten we samen streven naar begrip, zachtheid en een veilige plek, zodat deze jongeren de kans krijgen om op te bloeien en hun innerlijke kracht te ontdekken. Want dat is wat ze echt verdienen.

Ben je op zoek naar meer diepgang? Lees dan eens het boek Ongekend Vrij. Mijn boek gaat over gezondheid, voeding, darmgezondheid, mindset en bewustwording. Ik deel er diverse praktijkvoorbeelden en ook mijn eigen verhaal in. Of luister eens mijn Podcast Inflow met Sharon. Wellicht kan dit meer antwoorden geven.

De informatie in dit artikel is niet bedoeld als vervanging van professioneel medisch advies. Raadpleeg altijd een (natuurgeneeskundig) arts bij gezondheidsproblemen.